Son 20 yıldır en çok karşılaştığımız terimlerin başında hiç kuşkusuz wellness geliyor. Wellness ne demek dediğimizde, birçoğumuz “fiziği düzgün, bakışların üzerimize çevrilebileceği” bir hayal kurguluyor ama bu çoğu zaman geçersiz veya eksik tanımlamalar içeren bir yaklaşım.

Kelime kökenine baktığımızda “iyilik” halinin uygulanabilir formu olarak yorumlanabilir. Burada atlanılan yegane nokta hiç kuşkusuz wellness kavramının aktif bir yaklaşım içerdiğidir. Yani aslında bütüncül bir bakış açısıyla wellness’in değerlendirilmesi çok farklı parametreleri içinde taşımakla beraber, bir nevi felsefik alt yapıya da sahiptir.

Fiziksel wellness ne demek?

İşte sosyal camialarda en çok dile getirilen, en çok bilineni şüphesiz fiziksel wellness kavramıdır. Ancak bu tanımlamada birçok detay atlanmakla beraber, aslında işlenirlik açısından büyük dezavantajlar içermektedir.

Çünkü fiziksel wellness kavramı sanılanın aksine yoğun kaslı veya güçlü bir vücuda sahip olmaktan öte ifadeleri içeriyor. Düzenli ve doğru yemek yemek, hastalıklardan uzak durabilmek, aktif yaralanma öyküsünün bulunmaması, düzenli bir cinsel hayat, zararlı alışkanlıklardan uzak durmak da fiziksel wellness’ın ilk etapta akla gelen parametreleridir.

Emosyonel wellness ne demek?

Emosyonel tabiri duygu – durum bütünlüğü için kullanılmaktadır. Yani sizin gün içinde yaşadığınız bilişsel tüm tecrübeler bu pota içinde değerlendirilebilir. İdealistlik, güven duygusu, otorite, özgüven, bir şeyleri yapabilme ve çevredekilerle etkileşim içinde bulunabilme insanın iyilik haline katkı sağlamaktadır.

Entelektüel wellnes ne demek?

Entelektüel birikim birçok insana özgüven bahşeder. Yani bilgi birikiminiz arttıkça dünyaya bakış açınız, tatminkarlığınız ve sosyal çevreniz de ona göre şekillenir. Birçok parametrede özgün ve rakipsiz fikirlerin pratiğe yansıdığını görmeniz mümkün olabilir.

Yaratıcılık, hayat boyu öğrenme, yeni beceriler kazanma konusunda isteklilik, düşünme pratiği üzerine eylem planı, yeni fikirlere açık olmak da entelektüel birikimin bir sonucudur.

Kişilerarası wellness ne demek?

İnsanoğlu yaradılışından bu yana her daim sosyal ve entegre bir canlıdır. İletişim kurmakta, toplu hareket etmekte, kural ve nizamlara uygun davranışlar sergilemedeki bu beceri ve başarısı da en nihayetinde onu birçok canlının statü açısından üzerine taşımıştır.

Yapılan birçok araştırma insanın bir başka insanla iletişim kurmasının beyinsel gelişime ve sosyal tabanda iyilik haline etki ettiğini göstermektedir. Arkadaşlarınızdan veya ailenizden destek görmeniz, sevgi, aşk gibi duyguları deneyimlemeniz ve çevrenizde sizlerle aynı idealleri taşıyan insanların bulunması oldukça mühimdir.

Bkz: Beyin dalgaları davranışlarınızı nasıl etkiliyor?

Kültürel wellness ne demek?

Kültürel kazanımlar aslında birçok parametrede de olgunlaşmış bir düşünce pratiğini meydana getirir. Bulunduğunuz etnik camia, dinsel rutinler, cinsiyetler, cinsel tercihler aslında mutluluk ve iyilik halinizde manipülatif bir etki yaratabilir.

Gözden kaçırma  Beyin Dalgaları Davranışları Nasıl Etkiliyor ?

Avrupalı bir insanı mutlu edemeyen bir ödül, Afrikalı bir insanı mutlu etmek konusunda başarılı olabilir. Burada dopamin denilen bir yapının ödül mekanizmasına nasıl hükmettiği ve insanın ödüllendirilme pratiğinin dinamiklerinin aslında nasıl olduğunun iyi anlaşılması gerekir. Toplumsal miraslarda wellness kavramına bakış açınıza müdahalelerde bulunabilir.

Finansal wellness ne demek?

Günümüzde ekonomik özgürlüğünü eline almamış birinin iyilik halini benimsediğinden söz etmemiz mümkün olamaz. Gelecek kaygısı, çocuklarımıza daha iyi bir yaşam sunabilme arzusu, daha büyük bir ev gereksinimi hissedilmesi hiçbir koşulda örselenemeyecek ve görmezden gelinemeyecek bir yaklaşımdır.

Dolayısıyla finansal iyilik hali de genel hatlarıyla iyiliğe katkıda bulunur. Biz burada paranın özgürlük veya statü getirip, getirmediğini tartışmıyoruz ancak alım gücü yüksek insanların daha mutlu ve huzurlu yaşadığını söylememiz de gerekir.

Manevi wellness ne demek?

Böylesine subjektif ve çoklu yansımaları olan bir terimin, maneviyattan yoksun olduğunu iddia etmek biraz uçarı bir yaklaşım olurdu. Sizin dini inançlarınızı yeterince yerine getirebilmeniz, işinizde terfi alabilmeniz, iyi bir aile yaşantısına sahip olabilmeniz şüphesiz genel hatlarıyla iyilik halinize katkı sağlayacaktır.

İnsan için ödül mekanizması: Dopamin manipülasyonu

İnsanı diğer canlı bireylerden salt bir şekilde ayırmak çoğu zaman hayatta karşılığını bulamayabilir. Örneğin ünlü bir oyuncunun veya modelin çocuğuna alacağınız sıradan bir kitap mutluluk tatmini oluşturmazken, Afrika’da sevinç çığlıklarına neden olabilir. Tam da burada wellness kavramıyla eş işlenebilecek motivasyonel nokta inşaları için insanın mutluluk ve tatminkarlık oluşturmasına vesile olan dopamin’in etkinliğini incelemek gerekir.

Büyüklerin ne dediğinin her zaman bir önemi vardır. Bu konuda da “Onu öyle alıştırma bak sonra beğenmez!” söyleminin gerçekten insan fizyolojisini ve ödül pratiğini anlama konusunda oldukça yeterli normlara sahip olduğunu düşünüyoruz.

Çünkü insana normal gelen veyahut onun için artık normalleşmiş bazı gereçlerin, ödül sıfatından veya bir başarı kıstası olmaktan farklı bir konsepte büründüğünü görebilmek gerekir.

Dolayısıyla wellness da ödül mekanizmalarının veya mutluluk getiren deneyimlerin verimsizce kullanılmadığı, aktif ve proaktif bir yaklaşım formatıdır. Bu yüzden wellness için ilk etapta size mutluluk bahşeden parametreleri tespit edip, sürecin içinde harmanlamasını oluşturun.

(Bkz: What is wellness?)

Aslında daha da önemlisi sizi mutlu eden şeylerin bizce bir veritabanını oluşturun. Örneğin çay içmek veya çaya iki şeker atmak gibi basit, lokal konular da olabilir. Bunlar günlük yaşantıda erişilebilir ve emosyonel durumunuz kötü seyrettiğinde devreye sokulabilir parametreler olsun.