RHABDOMYOLYSIS

“Her şeyin fazlası zararlıdır” söyleminin egzersiz anlamında karşılığı rhabdomyolysis olabilir. Son bir tekrar daha, bir daha derken büyük bir tehlikeye de davetkar bir teklifte bulunmaktayız. Direkt ve indirekt kas hasarına bağlı olarak gelişen bu durum, kas hücrelerinin dolaşıma katılmasıyla “hayati tehlike” içeren bir forma bürünebilir.

Bu konuda en bilinen örneklemelerinde biri Cleveland’da bir polis olan Vu Nyugen‘in başına gelendi. 2018 yılında başına gelen rhabdomyolysis onu hayatından etti. 4 gün sonra vefat etti. Ölüm raporunda ise rhabdomyolysis suçlu bulunmuştu.

Aslında burada en önemli unsur vücudun sizin için oluşturduğu “dur yanıtına” olan sadakatinizdir. Siz bu durumda durmak yerine, “şampiyonların seti, başarmak isteyenler son düzlüğü de koşar” gibi mottolar ile motivasyonel eğriler yakalamak istiyorsanız oldukça hatalı bir pozisyondasınız demektir.

Rhabdomyolysis neden olur?

Mekanizması tam anlaşılamamış ve egzersizle arasındaki çalışma pratiği tam olarak anlaşılmasa da yüksek tekrarlı, yüksek yoğunluklu ve yeterli dinlenme içermeyen egzersiz formatlarının bu konuda riskli olduğu biliniyor.

Kim ve arkadaşları tarafından 2016 yılında yapılan bir çalışmada rhabdo’nun aslında bir mantıkla açıklanabileceği öne sürülmüştü. Onlara göre kasın üretmesi gereken ATP için yeterli dinlenme safhasının tekrarlanmadığı durumlarda rhabdomyolysis görülebilir. Yine aynı çalışma tüketilen ATP’nin frekansal tüketim döngüsünün üretilene oranla çok yüksek olmasının kalsiyum, potasyum, sodyum gibi bileşenlerin serbestleşmesine ve dolaşıma katılmasına vesile olduğunu göstermektedir.

Bu aşırılaşma ile beraber tüketilen cytoskeletal membran döngüsü bozulur ve serbestleşen yapıların kana geçişi mümkün olur. Bu pek tabi ölümcül bir semptom olabilecek bir potansiyele sahiptir.

Risk faktörleri nelerdir?

Aslında bunun egzersiz esnasında veya öncesinde anlaşılması ve takibi oldukça önemlidir. Zaten egzersiz döngüsünün bu anlamda inşa edilmesi ve yoğunluk tercihi de özenle takip edilmelidir.

Aşırı kuvvetli kas ağrıları, yüksek karaciğer enzimleri, kas zayıflıkları, ödemler, böbrek yetmezliği, kalp ritm anormalileri ve geçmişte kalp krizi öyküsünün bulunması başlı başına bir risk faktörüdür.

Rhabdomyolysis nasıl anlaşılır?

Burada oldukça önemli ve dikkatli bir bilgilendirme gerekmektedir. Çünkü rhabdo egzersiz döngüsünde red flag olarak adlandıran “katiyen egzersiz yapılmaması” ve “acil müdahale” gereksinimini doğurur.

Bu durum çoğu zaman sporcu tarafından anlaşılması güç bir klinik tablo olma özelliğini taşır. Dolayısıyla burada fitness personellerinin, fizyoterapistlerin ve kondisyonerlerin oldukça titiz bir takip yürütmesi gerekir.

Rhabdomyolysis şüphesi idrar testleri ile önemli bir şekilde kuvvetlenebilir. “Brown urine” adı verilen idrar formasyonu oldukça koyu çoğu zaman buzlu çay veya kola ile karıştırılacak formata erişiyorsa bu aşırı protein yıkımı demektir. Daha da özetle idrarda myoglobin bulunması demektir. Dolayısıyla kahve tonu kuvvetli idrar çıktısı rhabdomyolysis için oldukça önemli bir gözlemdir.

Aşırı myoglobin böbreklerde yetmezliğe neden olabilir. Bu rhabdomyolysis için oldukça kıymetli bir sonuç olsa da, tek başına bir yeterlilik değildir. Yüksek koyuluk sadece “rhabdo” ifadesi değildir ve bu tonu yakalayan herkes için bu durumdan söz etmek mümkün değildir.

Bir diğer bulgu ise daha kuvvetlidir. Sporcular kaslarda aşırı şişlik ve genel bir hassasiyetten, ağrıdan söz eder. Bu çoğu zaman sporcu literatüründe “pump” olarak adlandırılan antrenman sonrası ani kan dolaşımındaki artışla karıştırılsa da, daha genel ve birçok yapıyı içeren bir formata bürünür. Buna tıp literatüründe kompartman sendromu denilir ve dolaşımı önemli ölçüde zayıflatarak, cerrahi müdahale gereksinimini kaçınılmaz hale getirebilir.

Bkz: Çabuk yorulma neden olur?

Kimler rhabdomyolysis için riskli gruptadır?

Araştırmalar son yıllara dair net veriler sunmasa da, 2002 yılında Sauret, Marinides ve Wang tarafından sunulan araştırmada her yıl 26.000 vakanın gözlemlendiği belirtilmiş. Ancak çalışmaya konu olan istatistikler 1990’lu yıllara dayandığından güncellik taşımamakla beraber, sayıda artışın gözlemlenmesi mümkün gibi gözüküyor.

Gözden kaçırma  Bacak ağrısı ve nedenleri

Birçok spor branşı rhabdomyolysis için yapısı ve antrenman frekansı ile yatkınlık göstermektedir.

Askeri antrenmanlar, ilkokul çocukları, maraton koşucuları, vücut geliştirme sporcuları, grup egzersizi katılımcıları, yüzme sporcuları, futbolcular çeşitli araştırmalarda riskli gruplar arasında gösterilmiştir.

Görüldüğü üzere birçok aşamada, birçok yaş grubunda ve birçok spor disiplininde rhabdomyolysis riski mevcuttur.

Rhabdomyolysis’den korunma yolları

Birçok rahatsızlıkta olduğu gibi rhabdo için de tedavinin en önemli bileşeni korunma fonksiyonundan geçer. Bir rahatsızlıktan korunabilmek için de kesinlikle bilgi sahibi olmanız gerekmektedir.

Aslında rhabdomyolysis için birçok tehlikeli unsur var ve birçoğu ile karşılaşmak oldukça imkansız. Örneğin zehirli bir yılanın veya örümceğin zehri bile risk faktörü konumundadır. Elektrik çarpması, HIV, Duchenne Musküler Distrofi de bir risk faktörüdür.

Ancak egzersiz ile rhabdomyolysis arasındaki korelasyonu anlayabilmek için bu tarz risk faktörlerini geri planda bırakıyoruz.

Uygun egzersiz yoğunluğu nasıl belirlenir?

Egzersiz yoğunluğu belirlemenin “Hadi şampiyon, bu son setin. Haydi devam et! Kral son ağırlık” formatına indirgenmesi konusunda büyük endişelerimiz ve bilimsel tepkilerimiz mevcut.

Vucicevic ve arkadaşları tarafından 2015 yılında yayınlanan bir araştırmada birkaç saat bahçe işleri ile uğraşan 55 yaşında bir adamın böbrek yetmezliği ve rhabdomyolysis ile karşılaştığı gözlemlenmiş.

Yani aslında vücudu dinlemeden çalışma devamlılığı veya antrenman varyasyonları böbrek yetmezliği için oldukça risklidir. Ancak birçoğumuz kendini spor salonuna girdiğimizde Arnold gibi “haydi basalım!” modunda bulduğundan bu riski göz ardı etmektedir.

Spor sırasında su tüketmek

Su tüketiminin ve dehidratasyonun etkilerini bilmeyen yoktur. Her ne kadar spor sırasında “su tüketmek” öncüllerimizden biri olmasa da böbrek yetmezliği için oldukça büyük bir risk ihtiva etmektedir.

Birçok çalışma gün içinde veya antrenman döngüsü içerisinde su tüketiminin yeterli boyutlarda ve frekanslarda olmamasının böbrek üzerinde yaratılan zararı maksimale taşıdığını göstermektedir. Bu da sorunun kökeninin anlaşılması için önemlidir. Yeterli su alımı, vücut ısının regüle edilebilmesi ve homeostazın (iç dengenin) korunması açısından oldukça önemli bir konumdadır.

Hamlık ağrısı tehlikeli midir?

Hamlık ağrısı oldukça konforsuz bir ağrı deneyimi olabilir. Zaten 48 ile 72 saat süren bu sıkıntılı süreç, rhabdomyolysis için bir işaret olabilir mi dediğinizi duyar gibiyiz. Ancak korkmayın burada hamlık ağrısı ile rhabdomyolysis ayrımını anlamak için küçük ve anlamlı bir ipucu vereceğiz.

Rhabdomyolysis ile eşlenmiş ağrı spordan hemen sonra başlar ve birkaç saat sonra dayanılmaz boyutlara gelecek kadar korkunç bir safhaya erişir. Hamlık ağrısı ise spordan çok sonra meydana gelir ve giderek azalan bir eğri yakalar. Bu yüzden ağrısal deneyim göz önünde bulundurulduğunda rhabdo ile hamlık ağrısı (delayed onset muscle soreness) oldukça farklı boyutlarda deneyim sunarlar. Hamlık ağrısının bu korkunç boyutlara ulaşması oldukça zordur. Çünkü bölgesel bir ağrı tariflenir ve rhabdo gibi sistemik yansımaları olan bir problem değildir.

Ağrı kesiciler hamlık ağrısını azaltır mı?

Ağrı olunca insanlar nedense dayanılmaz bir deneyim olarak yorumlamakta ibuprofen, aspirin, analjezik birçok ilaç varyasyonlarına başvurmaktadır. Öncelikle bu site size ilaç önerisinde bulunmakla bu başlığı açmadı, aksine sizi doğruya yöneltmek için değerlendirmeye aldı.

İlaç kullanımları özellikle karaciğerler üzerinde yoğun bir stres oluşturur ve eğer rhabdo şüphesi bulunuyorsa durumun oldukça kötüleşmesine vesile olabilir. Bu yüzden ağrı kesici kullanımı hem hamlık ağrısı hem de rhabdomyolysis ağrısı için oldukça GEREKSİZDİR!

Ağrı deneyiminiz kontrolünüz dışında gelişiyor ve gerçekten şüpheli bir durum sezinliyorsanız en yakındaki sağlık kuruluşunda uzman bir hekime danışarak fikir almanız gerekmektedir. Lütfen ağrı kesici kullanarak ağrı deneyimini azaltma gayretine girişmeyiniz!